W zarządzaniu finansami przedsiębiorstwa istotne jest rozpoznanie kosztów, które nie ukazują się w tej samej chwili, lecz będą obciążać budżet w kolejnych latach. Mogą wynikać z zawartych umów, przyjętych zasad wynagradzania lub obowiązku wypłaty określonych świadczeń. Ich wartość na prawdę często uzależniony jest od kilku zmiennych, dlatego nie da się jej ustalić wyłącznie na podstawie bieżących wydatków.

W takich przypadkach używa się modele aktuarialne, które służą do szacowania przyszłych zobowiązań i oceny wpływu różnych czynników na ich wysokość. Biuro aktuarialne może przygotowywać opracowania dotyczące w głównej mierze świadczeń pracowniczych, rezerw majątkowych oraz ryzyka ubezpieczeniowego. Punktem wyjścia jest zobowiązanie, jaki problem ma zostać przeanalizowany i do czego posłuży wynik. Innych informacji wymaga kalkulacja na potrzeby sprawozdania finansowego, a innych analiza modyfikacji wartości zobowiązań w dłuższym okresie. Bez określenia celu łatwo przyjąć założenia, które nie odpowiadają faktycznym potrzebom jednostki.

Przy szacowaniu zobowiązań pracowniczych znaczenie mają zarówno zapisy wewnętrznych regulaminów, jak i dane dotyczące poszczególnych osób. Wysokość przyszłych świadczeń może zależeć od stażu pracy, wynagrodzenia, wieku a także warunków uzyskania uprawnień. Istotne są także przewidywane zmiany płac i moment, w którym może nastąpić wypłata. Wycena aktuarialna uwzględnia te elementy, a następnie daje możliwość określić wartość zobowiązań na określony dzień. Przyszłe kwoty są przeliczane z zastosowaniem stopy dyskontowej, co znaczy, że ich obecna wartość różni się od sumy nominalnych uposażeń. W praktyce powinno się zwrócić uwagę na spójność przyjętych parametrów. Jeżeli już prognozowany wzrost wynagrodzeń nie odpowiada pozostałym założeniom ekonomicznym, uzyskany wynik może wymagać ponownej analizy. Dokładnie tak samo dzieje się wtedy, gdy zmieniają się zasady wypłaty świadczeń albo struktura zatrudnienia. Zestawienie wyników z kolejnych lat powinno zatem obejmować nie tylko same kwoty, lecz też przyczyny ich wzrostu lub spadku.

Osobnym etapem jest ocena, czy dostępne dane nadają się do użycia w obliczeniach. W dokumentacji mogą występować braki, niezgodne daty albo różnice między informacjami kadrowymi a zapisami dotyczącymi uprawnień. Takie sytuacje wymagają wyjaśnienia przed postanowieniem ostatecznej wartości. Np błędnie określony staż pracy może wpłynąć na grupę pracowników uwzględnionych w kalkulacji, a przestarzałe wynagrodzenie może zmodyfikować szacowaną wysokość przyszłego świadczenia. Nie każdą niezgodność można usunąć bez dodatkowych ustaleń. Czasem niezbędne jest przyjęcie określonego założenia, opisanie jego podstaw i wskazanie ograniczeń, jakie wynikają z braku pełnych informacji. Znaczenie ma również dokumentowanie kolejnych etapów pracy. Powinno być możliwe uwarunkowanie, jakie źródła wykorzystano, którą metodę zastosowano i dlaczego przyjęto konkretne parametry. Jest to szczególnie istotne w trakcie weryfikacji sprawozdań oraz przy aktualizacji kalkulacji po zmianie danych. Jeżeli sposób obliczeń nie został należycie zaprezentowany, zobowiązanie przyczyn różnic może wymagać ponownego przemyślenia całego procesu.

Zastosowanie metod aktuarialnych nie ogranicza się do świadczeń pracowniczych. W ubezpieczeniach służą one w głównej mierze do szacowania przyszłych zarobków, oceny częstości występowania szkód i ustalania wartości rezerw. W zależności od analizowanego produktu wykorzystuje się dane historyczne, informacje o wysokości roszczeń a także założenia dotyczące czasu ich rozliczenia. Wyselekcjonowanie metody powinno uwzględniać charakter dostępnych informacji. Jeżeli już analizowana grupa jest niewielka, pojedyncze zdarzenia mogą wyraźnie zmienić obserwowane wyniki. Z kolei długi szereg danych historycznych może obejmować okres, w którym obowiązywały inne warunki rynkowe albo prawne. Z tego powodu nie wystarczy mechanicznie przenieść wcześniejszych współzależności na przyszłe lata. Powinno się sprawdzić, czy nadal są aktualne, a w razie konieczności porównać wyniki uzyskane przy różnorakich postanowieniach. Takie obliczenia pozwalają określić, jak zmiana wybranych parametrów wpływa na oszacowaną wartość. Późniejsze ranking prognoz z rzeczywistymi danymi pomaga natomiast ustalić, czy rozbieżności wynikają ze zmienności zdarzeń, niedokładności informacji, czy również ze przeróbek wymagających aktualizacji modelu.

Więcej informacji: wycena spółki.